Φωτιές χωρίς τέλος: Η μεγάλη δοκιμασία της Πολιτικής Προστασίας και το ερώτημα των ευθυνών

Κάθε καλοκαίρι η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με τα ίδια προβλήματα – ελλείψεις στον σχεδιασμό, αδυναμίες πρόληψης και ένα κράτος που καλείται να απαντήσει εκ των υστέρων στις καταστροφές

Οι εικόνες των πυρκαγιών που κατακαίνε κάθε καλοκαίρι περιοχές της χώρας έχουν πλέον γίνει μια επαναλαμβανόμενη πραγματικότητα. Δάση, περιουσίες, αγροτικές εκτάσεις και σε αρκετές περιπτώσεις ανθρώπινες ζωές βρίσκονται αντιμέτωπες με την πύρινη απειλή, ενώ το ίδιο ερώτημα επιστρέφει κάθε χρόνο: τι πήγε λάθος και γιατί η χώρα εμφανίζεται διαρκώς ανέτοιμη;

Η κλιματική κρίση αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που επιδεινώνουν την κατάσταση. Υψηλές θερμοκρασίες, παρατεταμένη ξηρασία και ισχυροί άνεμοι δημιουργούν συνθήκες ακραίου κινδύνου. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική απάντηση σε κάθε καταστροφή. Η συζήτηση για την πρόληψη, την ετοιμότητα και τη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού παραμένει ανοιχτή.

Η Πολιτική Προστασία στο επίκεντρο της κριτικής

Η Πολιτική Προστασία αποτελεί τον βασικό μηχανισμό αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών και τα τελευταία χρόνια έχει βρεθεί στο επίκεντρο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.

Οι επικριτές της κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι, παρά τις αυξημένες χρηματοδοτήσεις και τις εξαγγελίες για εκσυγχρονισμό του μηχανισμού, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά προβλήματα στην πρόληψη, στον συντονισμό των υπηρεσιών και στην επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Το βασικό επιχείρημα είναι ότι η αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς δεν ξεκινά όταν αυτή εκδηλώνεται, αλλά μήνες νωρίτερα: με καθαρισμούς δασικών εκτάσεων, αντιπυρικές ζώνες, σωστό σχεδιασμό εκκενώσεων, επαρκές προσωπικό και κατάλληλο εξοπλισμό.

Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση επισημαίνει ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με πρωτόγνωρες συνθήκες λόγω της κλιματικής κρίσης και ότι έχουν γίνει σημαντικές επενδύσεις σε μέσα πυρόσβεσης, εναέρια υποστήριξη, ψηφιακά εργαλεία προειδοποίησης και ενίσχυση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας.

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: αρκούν οι επενδύσεις όταν το αποτέλεσμα στο πεδίο εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία;

Από την κατάσβεση στην πρόληψη

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αναδεικνύονται διαχρονικά είναι η έμφαση στην καταστολή αντί στην πρόληψη.

Η χώρα διαθέτει έναν από τους πιο έμπειρους πυροσβεστικούς μηχανισμούς στην Ευρώπη, με ανθρώπους που καθημερινά επιχειρούν σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Όμως, οι ίδιοι οι εργαζόμενοι στο πεδίο έχουν επανειλημμένα επισημάνει ζητήματα που αφορούν την επάρκεια προσωπικού, τον εξοπλισμό, την εκπαίδευση και τον επιχειρησιακό σχεδιασμό.

Η εικόνα των πυροσβεστών που δίνουν μάχη μέσα στις φλόγες αναδεικνύει το ηρωικό στοιχείο της αποστολής τους, αλλά ταυτόχρονα γεννά και ένα κρίσιμο ερώτημα: ένα σύγχρονο κράτος οφείλει απλώς να τιμά όσους ρισκάρουν τη ζωή τους ή πρωτίστως να διασφαλίζει ότι θα επιστρέφουν ασφαλείς στις οικογένειές τους;

Οι πολιτικές ευθύνες

Οι πυρκαγιές έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά στοιχήματα για την κυβέρνηση. Η διαχείριση φυσικών καταστροφών αποτελεί έναν από τους τομείς όπου η κοινωνία κρίνει την αποτελεσματικότητα του κράτους.

Η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση για ελλείψεις στον σχεδιασμό, καθυστερήσεις στην πρόληψη και ανεπαρκή αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Παράλληλα ζητά πλήρη αποτίμηση των επιχειρησιακών επιλογών σε κάθε μεγάλη καταστροφή.

Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι οι φυσικές καταστροφές έχουν πλέον διαφορετική ένταση και συχνότητα και ότι καμία χώρα δεν μπορεί να μηδενίσει τον κίνδυνο.

Η πραγματικότητα βρίσκεται σε ένα σύνθετο σημείο: η κλιματική κρίση αυξάνει την απειλή, αλλά η ποιότητα της κρατικής προετοιμασίας καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το μέγεθος των συνεπειών.

Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο περισσότερα μέσα όταν ξεσπά μια πυρκαγιά. Χρειάζεται ένα διαφορετικό μοντέλο διαχείρισης, με μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη, στη συνεργασία όλων των φορέων και στη λογοδοσία μετά από κάθε μεγάλη καταστροφή.

Οι πολίτες δεν ζητούν μόνο εκ των υστέρων αποζημιώσεις ή επικοινωνιακές διαβεβαιώσεις. Ζητούν ένα κράτος που θα μπορεί να προβλέπει, να προλαμβάνει και να προστατεύει.

Κάθε νέα πυρκαγιά δεν αποτελεί μόνο μια φυσική καταστροφή. Αποτελεί και ένα τεστ για την Πολιτεία, την Πολιτική Προστασία και την ικανότητα του κράτους να μετατρέπει τα λάθη του παρελθόντος σε μαθήματα για το μέλλον.

Του Γιάννη Παρασύρη