Αντώνης Σαμαράς: Οι μύθοι, οι αντιφάσεις και τα πραγματικά πολιτικά δεδομένα

Από το «Μακεδονικό» και την πτώση της κυβέρνησης Μητσοτάκη έως την επιστροφή στη ΝΔ και την πρωθυπουργία: τι καταγράφει η ιστορία και πού αρχίζει η πολιτική αντιπαράθεση.

Ο Αντώνης Σαμαράς παραμένει, περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την πρώτη μεγάλη ρήξη του με τη Νέα Δημοκρατία, μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες και πολωτικές προσωπικότητες της ελληνικής κεντροδεξιάς.

Η πολιτική του διαδρομή έχει περάσει από σχεδόν όλα τα στάδια: υπουργός Εξωτερικών, ρήξη με την κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, ίδρυση της Πολιτικής Άνοιξης, επιστροφή στη ΝΔ, αρχηγία του κόμματος και πρωθυπουργία.

Και ακριβώς επειδή η διαδρομή αυτή παραμένει αντικείμενο σφοδρής πολιτικής αντιπαράθεσης, γύρω από το πρόσωπό του έχουν συσσωρευτεί με τα χρόνια γεγονότα, ερμηνείες, πολιτικές κρίσεις — αλλά και μύθοι.

Ένας από τους πιο διαδεδομένους αφορά την Αλβανία και την κατηγορία ότι ο Σαμαράς, ως υπουργός Εξωτερικών, «άνοιξε τα σύνορα» και προκάλεσε τη μαζική είσοδο Αλβανών στην Ελλάδα.

Το ιστορικό χρονολόγιο είναι πιο σύνθετο.

Ο Σαμαράς ήταν υπουργός Εξωτερικών από το 1989 έως τον Απρίλιο του 1992. Η μαζική έξοδος από την Αλβανία συνδέθηκε με την κατάρρευση του καθεστώτος και τις εξελίξεις που ακολούθησαν, ενώ σημαντικό μεταναστευτικό κύμα καταγράφηκε και αργότερα, ιδίως το 1997, μετά την κατάρρευση των λεγόμενων «πυραμίδων».

Επομένως, η απλοϊκή εξίσωση «Σαμαράς = άνοιγμα των συνόρων = μαζική αλβανική μετανάστευση» δεν αποτυπώνει από μόνη της την πολυσύνθετη ιστορική ακολουθία των γεγονότων.

Ανάλογη είναι η συζήτηση για το «Μακεδονικό».

Ο Σαμαράς αποπέμφθηκε από την κυβέρνηση τον Απρίλιο του 1992 μετά τη διαφωνία του με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη για τον χειρισμό του ζητήματος της ονομασίας της τότε ΠΓΔΜ. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους παραιτήθηκε από τη βουλευτική του έδρα και στη συνέχεια ίδρυσε την Πολιτική Άνοιξη.

Εδώ, όμως, υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια που συχνά χάνεται μέσα στην πολιτική αντιπαράθεση: η θέση για σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό δεν εμφανίστηκε το 2019 από το πουθενά. Η ελληνική θέση υπέρ σύνθετης ονομασίας με γεωγραφικό προσδιορισμό και χρήση έναντι όλων είχε διατυπωθεί και από προηγούμενες κυβερνήσεις.

Το 2019 η Νέα Δημοκρατία, υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη, καταψήφισε τη Συμφωνία των Πρεσπών, χαρακτηρίζοντάς την «επιζήμια». Η συμφωνία τελικά κυρώθηκε από τη Βουλή με 153 ψήφους υπέρ.

Το ζήτημα, επομένως, δεν προσφέρεται εύκολα για μια μονοσήμαντη αφήγηση του τύπου «ο ένας είχε δίκιο και όλοι οι άλλοι άδικο». Η ιστορία της συγκεκριμένης διαμάχης είναι σαφώς πιο περίπλοκη.

Το ίδιο ισχύει και για το 1993.

Ο Σαμαράς είχε ήδη παραιτηθεί από τη βουλευτική του έδρα τον Οκτώβριο του 1992. Ωστόσο, το 1993 η Πολιτική Άνοιξη απέκτησε κοινοβουλευτική παρουσία όταν βουλευτές της ΝΔ αποχώρησαν και προσχώρησαν στο κόμμα του Σαμαρά. Η αποχώρηση του Γιώργου Συμπιλίδη τον Σεπτέμβριο του 1993 συνέβαλε στην απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας της κυβέρνησης Μητσοτάκη και στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών.

Άρα και εδώ η πραγματικότητα βρίσκεται ανάμεσα σε δύο διαφορετικές πολιτικές αφηγήσεις: ο Σαμαράς δεν ήταν βουλευτής όταν παραιτήθηκε από τη ΝΔ το 1992, αλλά η πολιτική του κίνηση και η μετέπειτα προσχώρηση βουλευτών της ΝΔ στην ΠΟΛ.ΑΝ. συνδέθηκαν άμεσα με την απώλεια της κυβερνητικής πλειοψηφίας το 1993.

Και ύστερα ήρθε η μεγάλη επιστροφή.

Το 2009 ο Σαμαράς εξελέγη πρόεδρος της ΝΔ και το 2012, μέσα στη βαθύτερη φάση της οικονομικής κρίσης, οδήγησε το κόμμα στις εκλογές. Τον Μάιο η ΝΔ έλαβε 18,85% και 1.192.103 ψήφους, ενώ στις επαναληπτικές εκλογές του Ιουνίου ανέβηκε στο 29,66% και στις 129 έδρες.

Με το αποτέλεσμα του Ιουνίου σχηματίστηκε κυβέρνηση συνεργασίας με πρωθυπουργό τον ίδιο τον Σαμαρά.

Αυτό είναι το σημείο όπου η ιστορική καταγραφή συναντά την πολιτική ερμηνεία.

Κάποιοι βλέπουν στην πορεία του Σαμαρά έναν πολιτικό που επέμεινε στις θέσεις του και δικαιώθηκε εκ των υστέρων σε επιμέρους ζητήματα. Άλλοι βλέπουν έναν πολιτικό που προκάλεσε βαθιές ρήξεις στην παράταξή του και συνδέθηκε με κρίσιμες πολιτικές ανατροπές.

Και οι δύο αναγνώσεις αποτελούν μέρος της δημόσιας συζήτησης.

Το βέβαιο είναι ότι ο Σαμαράς δεν υπήρξε ποτέ πολιτικά αδιάφορη περίπτωση. Από τη σύγκρουση του 1992 μέχρι την πρωθυπουργία και από την επιστροφή στη ΝΔ έως τη νέα ρήξη με την ηγεσία της παράταξης, η παρουσία του συνοδεύεται διαρκώς από έντονη αντιπαράθεση.

Το ερώτημα σήμερα δεν είναι αν γύρω από το όνομά του υπάρχουν μύθοι. Υπάρχουν.

Ούτε αν υπάρχουν σκληρές πολιτικές κρίσεις. Υπάρχουν επίσης.

Το πραγματικό ζητούμενο είναι να ξεχωρίζει κανείς τα γεγονότα από την πολιτική ερμηνεία.

Γιατί στην περίπτωση Σαμαρά, όπως και σε κάθε πολιτική διαδρομή με τόσο μεγάλο αποτύπωμα, η ιστορία δεν γράφεται ούτε με συνθήματα ούτε με αγιογραφίες.

Γράφεται με ημερομηνίες, ψήφους, παραιτήσεις, αποφάσεις και —κυρίως— με το πλήρες πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο συνέβησαν.

Και αυτό το πλαίσιο είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από τους εύκολους μύθους που κατασκευάστηκαν γύρω του.