Η δύσκολη μάχη του Αντώνη Σαμαρά για να μείνει η Ελλάδα στο ευρώ

Από το Grexit, τα πρωτογενή πλεονάσματα και την επιστροφή στην ανάπτυξη έως τις ουρές των ΑΤΜ και τα capital controls του 2015 – τι είχε πετύχει η κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου μέχρι το τέλος του 2014.

 Η περίοδος 2012-2014 καταγράφεται αναμφίβολα ως μία από τις πιο δύσκολες και κρίσιμες στιγμές της σύγχρονης πολιτικής και οικονομικής ιστορίας της Ελλάδας.

Η χώρα βρισκόταν ακόμη βαθιά μέσα στη δίνη της δημοσιονομικής κρίσης. Η οικονομία είχε υποστεί πρωτοφανή συρρίκνωση, η ανεργία είχε εκτοξευθεί, η κοινωνία δοκιμαζόταν καθημερινά και το ενδεχόμενο μιας άτακτης χρεοκοπίας δεν αποτελούσε θεωρητικό σενάριο, αλλά πραγματικό φόβο.

Την ίδια στιγμή, το ενδεχόμενο εξόδου από το ευρώ είχε μετατραπεί σε κεντρικό ζήτημα της δημόσιας συζήτησης. Το περίφημο Grexit βρισκόταν καθημερινά στην πολιτική επικαιρότητα, ενώ δεν έλειπαν εκείνοι που υποστήριζαν ότι η επιστροφή στη δραχμή αποτελούσε τη μοναδική διέξοδο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ανέλαβε τα ηνία της χώρας η κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Αντώνη Σαμαρά, με τη συμμετοχή του Ευάγγελου Βενιζέλου και της ΔΗΜΑΡ του Φώτη Κουβέλη.

Ήταν μία κυβέρνηση που κλήθηκε να διαχειριστεί μια οικονομία στα όρια και ταυτόχρονα να λάβει αποφάσεις με τεράστιο κοινωνικό και πολιτικό κόστος.

Το στοίχημα ήταν η παραμονή στο ευρώ

Ο Αντώνης Σαμαράς επέλεξε να θέσει ως βασική στρατηγική προτεραιότητα την παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη.

Η επιλογή αυτή δεν ήταν πολιτικά εύκολη.

Η κοινωνία είχε εξαντληθεί από τα μέτρα λιτότητας, τις μειώσεις εισοδημάτων, την ανεργία και τη φορολογική επιβάρυνση. Η κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα κύμα κοινωνικής δυσαρέσκειας, ενώ η αντιπολίτευση του ΣΥΡΙΖΑ κατήγγειλε την πολιτική των μνημονίων και εξαπέλυε σφοδρές επιθέσεις εναντίον της κυβέρνησης.

Η εποχή του «αγανακτισμού» είχε ήδη δημιουργήσει ένα εξαιρετικά πολωμένο πολιτικό σκηνικό.

Από τη μία πλευρά βρισκόταν η κυβέρνηση που υποστήριζε ότι η χώρα έπρεπε να ολοκληρώσει τη δημοσιονομική προσαρμογή και να παραμείνει στον πυρήνα της Ευρώπης.

Από την άλλη, ένα μεγάλο τμήμα της αντιπολίτευσης υποστήριζε ότι η συγκεκριμένη πολιτική οδηγούσε σε αδιέξοδο και υποσχόταν την κατάργηση των μνημονίων.

Το πολιτικό κόστος για τον Σαμαρά ήταν τεράστιο.

Το 2013 ήρθε το πρωτογενές πλεόνασμα

Σταδιακά, όμως, άρχισαν να εμφανίζονται αποτελέσματα.

Το 2013 η Ελλάδα πέτυχε πρωτογενές πλεόνασμα, εξέλιξη που αποτέλεσε σημαντικό ορόσημο στην προσπάθεια δημοσιονομικής σταθεροποίησης.

Η κυβέρνηση υποστήριζε ότι η επίτευξη του στόχου νωρίτερα από τον αρχικό σχεδιασμό έδειχνε ότι η χώρα μπορούσε να επιστρέψει σταδιακά σε συνθήκες οικονομικής κανονικότητας.

Η προσπάθεια δεν περιορίστηκε στα δημόσια οικονομικά.

Κρίσιμο ζήτημα ήταν η σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος. Χωρίς λειτουργικές τράπεζες, χωρίς χρηματοδότηση και χωρίς εμπιστοσύνη στις καταθέσεις, οποιαδήποτε προσπάθεια ανάκαμψης ήταν πρακτικά αδύνατη.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες διαφορές ανάμεσα στο τέλος του 2014 και σε όσα ακολούθησαν το 2015.

Η Ελλάδα του 2014 και η Ελλάδα του 2015

Στα τέλη του 2014 η Ελλάδα παρέμενε στην ευρωζώνη.

Οι τράπεζες λειτουργούσαν κανονικά.

Δεν υπήρχαν capital controls.

Δεν υπήρχαν ουρές πολιτών στα ΑΤΜ με ημερήσιο όριο αναλήψεων.

Και η οικονομία είχε επιστρέψει σε θετικό ρυθμό ανάπτυξης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 0,7% το 2014, σηματοδοτώντας την έξοδο από την πολυετή ύφεση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα είχε λύσει τα προβλήματά της.

Ούτε ότι η κοινωνία δεν είχε πληρώσει βαρύ τίμημα.

Κάθε άλλο.

Η δημοσιονομική προσαρμογή είχε τεράστιο κοινωνικό κόστος και πολλές από τις πολιτικές επιλογές της περιόδου εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο έντονης συζήτησης.

Υπάρχει, όμως, μία αδιαμφισβήτητη χρονική τομή.

Το 2014 η Ελλάδα είχε καταφέρει να φτάσει σε ένα σημείο σταθεροποίησης χωρίς να έχει εγκαταλείψει το ευρώ και χωρίς να έχει επιβάλει περιορισμούς στις τραπεζικές αναλήψεις.

Το 2015 η εικόνα άλλαξε δραματικά.

Οι τράπεζες έκλεισαν, επιβλήθηκαν capital controls και οι Έλληνες πολίτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με πρωτόγνωρες εικόνες στις ουρές των ΑΤΜ.

Η προεκλογική υπόσχεση για κατάργηση των μνημονίων αποδείχθηκε πολύ διαφορετική από την πραγματικότητα της διακυβέρνησης που ακολούθησε.

Η ιστορία δεν γράφεται μόνο με συνθήματα

Η αποτίμηση της περιόδου Σαμαρά δεν μπορεί ασφαλώς να γίνει μόνο μέσα από μία κομματική οπτική.

Υπήρξαν λάθη.

Υπήρξαν υπερβολές.

Υπήρξαν κοινωνικές αδικίες και πολιτικές αποφάσεις που δημιούργησαν έντονες αντιδράσεις.

Η οικονομική κρίση άφησε βαθιές πληγές στην ελληνική κοινωνία και η δημοσιονομική προσαρμογή δεν ήταν μια διαδικασία χωρίς κόστος.

Όμως η ιστορική αποτίμηση οφείλει να λαμβάνει υπόψη και το σημείο από το οποίο ξεκίνησε η χώρα και το σημείο στο οποίο είχε φτάσει.

Το 2012 η Ελλάδα βρισκόταν αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας και εξόδου από το ευρώ.

Στο τέλος του 2014 είχε πετύχει πρωτογενές πλεόνασμα, είχε επιστρέψει σε θετικό ρυθμό ανάπτυξης και είχε διατηρήσει το τραπεζικό της σύστημα λειτουργικό, χωρίς capital controls.

Αυτά δεν είναι πολιτικά συνθήματα.

Είναι δεδομένα μιας συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου.

Το πολιτικό κόστος

Ο Αντώνης Σαμαράς πλήρωσε βαρύ πολιτικό τίμημα για τις επιλογές του.

Η Νέα Δημοκρατία έχασε σημαντικό μέρος της κοινωνικής της επιρροής, ενώ μεγάλο κομμάτι του εκλογικού σώματος στράφηκε προς τον ΣΥΡΙΖΑ και άλλα πολιτικά σχήματα που εξέφραζαν την οργή και την αντίδραση απέναντι στη μνημονιακή πολιτική.

Η συγκυβέρνηση με το ΠΑΣΟΚ του Ευάγγελου Βενιζέλου και τη ΔΗΜΑΡ του Φώτη Κουβέλη υπήρξε δύσκολη και γεμάτη πολιτικές εντάσεις.

Παρά ταύτα, η κυβέρνηση επέλεξε να παραμείνει στη γραμμή της ευρωπαϊκής πορείας.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο που πρέπει να αξιολογηθεί σήμερα, με μεγαλύτερη χρονική απόσταση.

Η δικαίωση ή η πολιτική αντιπαράθεση;

Η ιστορία δεν έχει ανάγκη από αγιογραφίες.

Έχει ανάγκη από συγκρίσεις, αριθμούς και γεγονότα.

Μπορεί κανείς να διαφωνεί με τον Αντώνη Σαμαρά. Μπορεί να θεωρεί ότι η κυβέρνησή του έκανε λάθη ή ότι η δημοσιονομική πολιτική ήταν υπερβολικά σκληρή.

Δεν μπορεί, όμως, να αγνοεί ότι η περίοδος 2012-2014 ήταν μια περίοδος κατά την οποία η Ελλάδα έδωσε μια δύσκολη μάχη για να παραμείνει στην ευρωζώνη και να απομακρυνθεί από τον κίνδυνο της ανεξέλεγκτης οικονομικής κατάρρευσης.

Το τέλος του 2014 είχε αφήσει μια οικονομία που, έστω και πληγωμένη, εμφάνιζε τα πρώτα σημάδια σταθεροποίησης.

Το τι ακολούθησε το 2015 αποτελεί πλέον ξεχωριστό κεφάλαιο.

Ένα κεφάλαιο που, για πολλούς Έλληνες, έμεινε συνδεδεμένο με ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα της κρίσης: τις ουρές έξω από τα ΑΤΜ και τα capital controls.

Και ίσως γι’ αυτό, σήμερα, περισσότερο από ποτέ, αξίζει να ξαναδούμε την περίοδο 2012-2014 όχι μόνο μέσα από τα πολιτικά συνθήματα της εποχής, αλλά και μέσα από τα αποτελέσματα που είχαν καταγραφεί μέχρι το τέλος του 2014.

Γιατί στην πολιτική μπορεί να αλλάζουν οι αφηγήσεις. Οι αριθμοί, όμως, παραμένουν.